İBADETLER BİRBİRİYLE YARIŞTIRILAMAZ...
İbadetler yükümlülük, faziletli davranışlar ise insanın iradesiyle ortaya koyduğu ahlâkî olgunluğun tezahürüdür. İbadetin temelinde ilâhî emir, faziletli davranışın temelinde ise ilâhî bilgiyle şekillenmiş vicdan, irade ve samimiyet vardır. İnsan, Allah'ın emrettiği ibadetleri yerine getirirken kulluğunun gereğini ifa eder. İyilik, merhamet, fedakârlık, cömertlik ve hizmet gibi davranışlarla kulluğun ahlâkî derinliği hayata yansıtılır. Birinde emre itaat, diğerinde ise ilâhî ölçüler içerisinde iradenin ahlâka dönüşmesi söz konusudur. Ancak bu ayrım, ibadetlerin iradesiz, faziletli davranışların da dinî sorumluluktan tamamen bağımsız olduğu anlamına gelmez. Çünkü kulluk, hem emredileni yerine getirmeyi, hem de iyiliği hayatın bütün alanlarına taşımayı gerektirir.
İlâhî emirle sabit olan ibadetlerin değerini, insanların şahsî kanaatlerine göre belirlemek mümkün değildir. Namaz mı daha faziletlidir, oruç mu? Tavaf mı daha değerlidir, umre mi? Hac mı daha üstündür, hayır ve hasenat mı? Bu sorulara, ibadetleri birbirleriyle yarıştıran ve kişisel tercihler üzerinden kesin hükümler veren bir anlayışla yaklaşmak doğru değildir. Çünkü ibadetlerin mahiyetini, yükümlülük derecelerini, hikmetlerini ve karşılıklarını belirleyen esas irade Allah'a aittir. Kulun görevi, kendisine emredileni yerine getirmek, imkânları ölçüsünde hayırlı işlere yönelmek ve bütün bunları samimiyetle gerçekleştirmektir. Kişisel beğeniler, ilâhî değer ölçülerinin yerine konamaz.
Elbette İslam'ın kendi kaynaklarında ibadetlerin farz, vacip, sünnet ve nafile gibi hükümleri belirlenmiş; bazı ibadetlerin belirli şartlarda diğerlerinden daha faziletli olduğuna dair açıklamalar yapılmıştır. Dolayısıyla mesele, ibadetler arasında hiçbir değerlendirme yapılamayacağı değildir. Asıl mesele, Allah'ın ve Resûlü'nün bildirdiği ölçülerin dışına çıkarak şahsî kanaatleri dinî hüküm hâline getirmemektir. Bir ibadetin farz olmasıyla başka bir davranışın faziletli olması aynı değerlendirme alanına ait değildir. Farz olan bir yükümlülük, isteğe bağlı bir iyilikle ikame edilemez. Bununla birlikte, bir iyiliğin gönüllü yapılması da onun Allah katındaki değerini küçültmez. Nitekim bazı davranışlar şartlarına göre yalnızca fazilet değil, aynı zamanda dinî ve ahlâkî yükümlülük de olabilir.
İbadetlerin hikmetleri, insanın ruhuna, ahlâkına ve toplumsal hayatına kazandırdıkları üzerinden elbette değerlendirilebilir. Namazın insanı kötülükten uzaklaştırması, orucun nefsi terbiye etmesi, haccın teslimiyet ve kardeşlik şuurunu güçlendirmesi, sadakanın merhamet ve dayanışmayı geliştirmesi üzerinde düşünmek mümkündür. Ancak bunların sonuçlarından hareketle ilâhî emirler arasında keyfî bir üstünlük sıralaması yapmak başka, hikmetlerini anlamaya çalışmak başkadır. Hikmeti kavramak kulluğu derinleştirir; hikmetten hareketle hüküm koymaya kalkışmak ise insanı kendi yetkisinin sınırlarına getirir.
Dahası, bir insanın çok ibadet etmesi, onun başkalarından mutlaka daha faziletli olduğu anlamına gelmez. İbadetin sayısı görünür, fakat samimiyetin derecesi her zaman görünmez. İnsanların kaç defa hacca gittiğini, kaç umre yaptığını, kaç rekât namaz kıldığını yahut ne kadar yardımda bulunduğunu hesaplamak mümkündür. Ancak bunların hangi niyetle yapıldığını, insanın ahlâkına ne ölçüde yansıdığını ve Allah katında nasıl karşılık bulacağını kesin olarak bilmek mümkün değildir. Bu sebeple kulların ibadetlerini bir üstünlük yarışına dönüştürmek, kulluğun özündeki tevazu ve ihlâs anlayışıyla bağdaşmaz.
İbadet, insanın Allah ile ilişkisini düzenlerken faziletli davranışlar da bu ilişkinin insanlara, canlılara ve bütün hayata yansıyan ahlâkî boyutunu oluşturur. Namaz kılan insanın adaletten uzaklaşması, oruç tutanın merhametten mahrum kalması, hacca gidenin kul hakkını önemsememesi; ibadetin hedeflediği ahlâkî olgunluk bakımından ciddi bir eksikliktir. Bunun karşısında, iyilik ve yardım faaliyetlerini gerekçe göstererek ilâhî yükümlülükleri önemsizleştirmek de doğru değildir. İbadetle ahlâk birbirinin alternatifi değil, birbirini tamamlayan kulluk sorumluluklarıdır.
Özetle; yükümlülük Allah'ın emrine bağlılığı, fazilet ise bu bağlılığın irade ve davranışlarla kazandığı ahlâkî derinliği ifade eder. İnsana düşen, Allah'ın emrettiklerini birbirleriyle yarıştırmak değil, her birini kendi hükmü, maksadı ve hikmeti içerisinde anlamaktır. Çünkü kulluğun değeri yalnızca yapılan işin büyüklüğünde değil, o işin hangi niyetle, hangi samimiyetle ve hangi ahlâkî şuurla gerçekleştirildiğinde de aranmalıdır. İbadetin hükmünü ilâhî irade belirler. Kul Allah'ın hükmüne teslimiyetin ve davranışlarındaki samimiyetin hesabını verir. Kulluğun olgunluğu, ibadetleri birbirine üstün göstermekten değil; ilâhî emre sadakatle birlikte fazileti hayatın tamamına hâkim kılmaktan geçer.
Kullar, ilahi sünnetin hükümleri hakkında; hikmetlerini düşünüp, konuşabilirler . Ancak, bu,hükümleri birbiriyle fazilet yarışına sokamazlar, ibadetlere değer biçemezler. İbadetler, faydaları dikkate alınarak yapılmaz, Allah'ın emri olduğu için yapılır ve kulluğun gereğidir. Kul, ilahi emri sorgulayamaz, itaat eder. Yükümlülük gerektiren bir emirle, fazilet sağlayan ilahi bir yönlendirme elbette aynı hüküm değildir. Ancak, kullar; ilâhî emri uygulamak zorunda, fazilet sağlayan fiillerde de iradelerini kullanmak durumundadırlar. Toplumda zaman zaman maksadı aşacak şekilde; "İnsanların ihtiyacı varken hacca gidilmez, Araplara para yedirilmez" gibi ifadeler Allah'a iş öğretmek ve kafa tutmak olur ki; kulun haddi değildir. Umreye gidenler de bazen, tavaf ve umre sayısı üzerinden ibadet mukayesesi yaparlar. Bunlar son derece yanlıştır.
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.