İnsan, yalnızca yaptıklarıyla değil, söyledikleriyle de kendi kaderine yön verir. Dil, insanın iç dünyasının dışarıya açılan kapısıdır. Kalpte saklanan düşünceler, zihinde büyütülen korkular, gönülde beslenen umutlar çoğu zaman kelimelerle hayat bulur. İnsan bazen farkında olmadan kendi huzurunu kendi diliyle bozar, kendi ümidini kendi sözleriyle tüketir. Söz, yalnızca ağızdan çıkan bir ses değil, insanın düşünce dünyasını, ruh hâlini ve davranışlarını etkileyen güçlü bir unsurdur. Bu sebeple insanın ağzından çıkan her kelime, üzerinde düşünülmesi gereken bir sorumluluktur. Bazı insanlar vardır ki hayatları boyunca şikâyet ederler. Sağlıklıdırlar ama sürekli hastalıktan söz ederler. İmkânları vardır ama hep yokluktan yakınırlar. Etraflarında sevenleri vardır ama kendilerini daima yalnız hissederler. Henüz gerçekleşmemiş felaketlerin korkusuyla yaşar, başlarına gelmemiş musibetlerin ağırlığını taşırlar. Böylece hayatın kendilerine sunduğu güzellikleri görmek yerine, zihinlerinde oluşturdukları karanlığın içerisinde yaşamaya başlarlar.

Elbette bir insanın "Hastayım" demesi onu mutlaka hasta yapmaz. Yahut "Fakirim" demek insanı fakirleştirmez. Hastalıkların tıbbi, yoksulluğun ekonomik, sıkıntıların da sosyal ve psikolojik sebepleri vardır. Ancak insanın sürekli olumsuzlukları dillendirmesi, zihnini bu olumsuzluklara mahkûm eder. Hastalığını hayatının merkezine yerleştiren insan, sağlıklı taraflarını unutur. Sürekli mutsuzluğunu anlatan kişi, mutluluğun küçük sebeplerini göremez hâle gelir. Herkesten kötülük bekleyen insan ise zamanla insanlara güvenme kabiliyetini kaybeder. Sürekli tekrarlanan sözler insanın ruhuna, düşüncesine ve davranışlarına tesir eder.

Kur'an-ı Kerim, insanın diliyle kurduğu ilişkinin ne kadar önemli olduğunu dikkat çekici bir şekilde hatırlatır; "İnsan, hayra dua eder gibi şerre de dua eder. İnsan pek acelecidir." (İsrâ,11). Bu ayet, insanın özellikle öfke, sabırsızlık, çaresizlik ve düşüncesizlik anlarında kendi aleyhine sözler söyleyebileceğine işaret etmektedir. Bazen bir anne öfkeyle evladına beddua eder. Bazen bir baba çaresizlik içerisinde ailesi hakkında ağır sözler söyler. Bazen insan kendi hayatından bıktığını ifade ederken aslında sahip olduğu nimetlerin farkında olmadığını ortaya koyar. Dilden dökülenler akıl ve vicdan süzgecinden geçmediğinde, insan sonradan pişman olacağı sözlerin esiri olur.

Burada üzerinde durulması gereken önemli bir incelik vardır. Her olumsuz söz dua değildir, her şikâyet de ilahi huzurda yapılmış bir beddua sayılmaz. Ancak insanın dilini sürekli karamsarlığa, bedduaya, ümitsizliğe ve nankörlüğe alıştırması, manevi dünyasında ciddi bir aşınmaya sebep olabilir. Çünkü insan neyi sürekli konuşuyorsa çoğu zaman onun üzerinde düşünmeye başlar. Neyi zihninde büyütüyorsa hayatında da ona daha fazla yer açar. Bu bakımdan dil, yalnızca düşüncenin tercümanı değil, aynı zamanda düşüncenin terbiyecisidir.

İslam ahlakında güzel sözün önemli bir yer tutması tesadüf değildir. Kur'an, insanlara güzel söz söylemeyi öğütler. Peygamber Efendimiz de "Allah'a ve ahiret gününe iman eden ya hayır söylesin ya da sussun." buyurarak dilin ahlaki sorumluluğunu ortaya koyar. Çünkü söz, bazen bir gönlü ihya ederken bazen de bir ömür kapanmayacak yaralar açabilir. Bir insanın söylediği tek bir cümle, başka bir insanın hayata tutunmasına vesile olabileceği gibi, onun ümidini kıran ağır bir yük hâline de gelebilir.

Şükür, insanın sıkıntılarını inkâr etmesi değil, sıkıntılarının yanında sahip olduğu nimetleri de görebilmesidir. Sabır, acıyı hissetmemek değil, acının insanı isyana sürüklemesine izin vermemektir. Tevekkül ise hiçbir şey yapmadan güzel sonuçlar beklemek değil, üzerine düşeni yaptıktan sonra Allah'ın takdirine güvenmektir. Müminin dili, gerçeklerden kopuk bir iyimserliğin değil, imanla beslenen bir ümidin ve sorumluluk bilincinin ifadesi olmalıdır.

İnsanın dili, kalbinin aynası olduğu kadar ahlakının da şahididir. Her düşündüğünü söylemek samimiyet olmadığı gibi, her doğruyu her yerde söylemek de hikmet değildir. Bazen susmak konuşmaktan daha değerlidir. Bazen bir kelimeyi yutmak, yıllarca sürecek bir pişmanlığı önler. Bazen de zamanında söylenen güzel bir söz, insanın hayatında yeni bir başlangıcın kapısını aralar.

İnsan, yalnızca başına gelenlerle değil, başına gelenleri nasıl karşıladığı, nasıl yorumladığı ve nasıl dillendirdiğiyle de imtihan edilir. Hayatı boyunca felaketleri konuşan bir dil ile nimetleri fark eden bir dil aynı ruh dünyasını inşa etmez. İnsanın kaderini yalnızca kelimeleri belirlemez; fakat kelimeleri, kader karşısındaki duruşunu önemli ölçüde şekillendirir. Bu sebeple insan, dilini korkularının sözcüsü değil, aklının, vicdanının ve imanının tercümanı yapmalıdır.

İnsan bazen yaşadıklarının imtihanını verir, bazen de ağzından çıkan sözlerin yükünü taşır. Dilinden dökülen her kelime kaderi değiştirmese de insanın kader karşısındaki şahsiyetini ortaya koyar. Asıl marifet, sıkıntısız bir hayat yaşamak değil, sıkıntılar içerisinde bile dilini isyandan, gönlünü ümitsizlikten, zihnini karamsarlıktan koruyabilmektir.

Ağzı dualı insanların; huzurlu olduğu, zorluk ve yoklukta dahi mutlu oldukları görülür. Ruhu besleyen dua; aynı zamanda bedeni davranışların da kaynağını oluşturur. Kalp ne hissederse beyin onu düşünür, beyin ne düşünürse dil onu telaffuz eder, dil ne söylerse beden de o pratiklerle karşılaşır. Böylece kişi; ağzından çıkan sözlerle imtihana tabi tutulmuş olur. İnsanın karşılaştıkları, elleriyle ve zihinleriyle yaptıklarının sonucu olduğunu Kur'an haber vermektedir.