BELEDİYELERDE ASIL MESELE BORÇ DEĞİL, DOĞRU YATIRIM

Mehmet Ali Coşkuner

Samsun'un 2027 yılı belediye bütçeleri ortaya çıktı. Büyükşehir Belediyesi ve 17 ilçe belediyesinin tahmini bütçeleri toplandığında karşımıza yaklaşık 50 milyar liralık bir mali büyüklük çıkıyor. Rakamlar büyük, beklentiler yüksek, sorumluluk ise her zamankinden daha ağır.

Ancak bu tablonun arkasında gözden kaçırılmaması gereken önemli bir gerçek var. Belediyelerin bütçeleri kadar borç yükleri, mali disiplinleri ve yatırım tercihleri de önem taşıyor.

Çünkü aynı bütçe büyüklüğüne sahip iki belediyeden biri borç yükü altında hizmet üretmeye çalışırken diğeri mali açıdan daha rahat hareket edebilir. Bir başka belediye ise borcu olmamasına rağmen kaynaklarını doğru planlayamadığı için beklenen yatırımları gerçekleştiremeyebilir. Dolayısıyla belediyecilikte başarıyı yalnızca bütçenin büyüklüğüyle ya da borcun bulunup bulunmamasıyla ölçmek mümkün değil. Asıl başarı, eldeki kaynağı doğru zamanda, doğru yerde ve en fazla toplumsal faydayı sağlayacak şekilde kullanabilmektir.

2027 yılı bütçeleri bu açıdan belediye başkanları için önemli bir sınav niteliği taşıyor.

Atakum'un 4 milyar 750 milyon TL, İlkadım'ın 3 milyar 810 milyon TL, Bafra'nın 2 milyar 375 milyon TL, Çarşamba'nın 2 milyar 270 milyon TL ve Canik'in 2 milyar 50 milyon TL'lik bütçeleri dikkat çekiyor. Diğer ilçelerin de kendi ölçekleri içerisinde önemli kaynakları bulunuyor.

Büyükşehir Belediyesinin 25 milyar 552 milyon TL'lik bütçesi ise bu tablonun en büyük bölümünü oluşturuyor.

Şimdi bütün belediyelerin önünde aynı temel soru var. Bu parayla ne yapılacak?

Elbette belediyelerin rutin hizmetlerini sürdürmesi, personel giderlerini karşılaması, temizlik, ulaşım, bakım ve altyapı hizmetlerini aksatmaması gerekiyor. Ancak bütçenin tamamını günlük işleyişi sürdürmeye ayırmak da doğru bir yaklaşım olmaz. Belediyeler bir yandan bugünün ihtiyaçlarını karşılamalı, diğer yandan gelecek yılların şehirlerini hazırlamalı.

Burada özellikle borçlu belediyelerin daha dikkatli hareket etmesi gerekiyor.

Borç yükü yüksek olan belediyeler, yeni yatırım kararları alırken öncelikle mali durumlarını gerçekçi biçimde değerlendirmeli. Mevcut borçların ödeme takvimi, faiz yükü, geçmiş dönemden devralınan yükümlülükler ve düzenli gelir kaynakları hesaba katılmadan girişilecek büyük projeler, ilerleyen yıllarda belediyelerin hareket alanını daraltabilir.

Sırf görkemli görünsün, açılışı yapılsın veya kamuoyunda dikkat çeksin diye yapılan yatırımların belediyelere uzun vadeli maliyet çıkarmaması gerekir. Bir yatırımın yalnızca yapım maliyeti değil, tamamlandıktan sonraki işletme, personel, bakım ve enerji giderleri de hesaplanmalıdır.

Örneğin belediye yeni bir sosyal tesis yapabilir. Ancak bu tesisin ne kadar kullanılacağı, nasıl işletileceği ve yıllık giderlerinin nasıl karşılanacağı önceden planlanmamışsa ortaya çıkan eser zamanla yeni bir mali yük haline gelebilir.

Aynı şekilde ihtiyaç analizi yapılmadan gerçekleştirilen meydan düzenlemeleri, yüksek maliyetli peyzaj çalışmaları veya yeterince kullanılmayan tesisler de kaynak israfına dönüşebilir.

Borçlu belediyelerin önceliği, önce mali yapıyı güçlendirmek, zorunlu hizmetleri aksatmamak, altyapı eksikliklerini gidermek ve ekonomik getirisi ya da toplumsal faydası yüksek yatırımlara yönelmek olmalı.

Her yatırımın mutlaka borçlanmayla yapılması gerektiği düşüncesinden uzak durulmalı. Gerektiğinde yatırımın aşamalara bölünmesi, hibe ve dış finansman imkânlarının değerlendirilmesi, ortak projeler geliştirilmesi de seçenekler arasında bulunmalı.

Peki, borcu bulunmayan veya mali açıdan daha rahat olan belediyeler ne yapmalı?

Onların da ayrı bir sorumluluğu var. Borçsuz olmak, kaynakları düşünmeden harcama hakkı vermez. Aksine mali açıdan güçlü belediyeler, bu avantajlarını kalıcı yatırımlara dönüştürerek ilçelerinin geleceğine katkı sağlamalı.
Kasada para bulunması tek başına başarı değildir. Önemli olan bu kaynağın verimli kullanılmasıdır. İhtiyaç duyulan altyapı yatırımlarını tamamlamak, ulaşım sorunlarını çözmek, kırsal mahallelerin yaşam standartlarını yükseltmek, sosyal donatı alanları oluşturmak ve ekonomik hareketliliği destekleyecek projeler geliştirmek öncelikli hedefler arasında olmalı.
Belediyelerin yatırım planlarında bir öncelik sıralaması oluşturması artık kaçınılmaz.

Önce vatandaşın günlük hayatını doğrudan etkileyen sorunlar ele alınmalı. İçme suyu, kanalizasyon, yağmur suyu hatları, yol, kaldırım, trafik ve ulaşım gibi temel ihtiyaçlar çözüme kavuşturulmalı. Ardından gençlere, çocuklara, kadınlara ve yaşlılara yönelik sosyal projeler, spor alanları, kültür merkezleri ve yaşam alanları planlanmalı.

Özellikle kırsal mahalleler unutulmamalı. Samsun yalnızca merkez ilçelerden ibaret değil. İlçelerin uzak mahallelerinde yaşayan vatandaşların da şehir merkezindeki vatandaşlarla benzer hizmet standartlarına ulaşması gerekiyor. Yol, su, ulaşım ve çevre düzenlemesi gibi temel ihtiyaçların karşılanması, belediyecilik hizmetlerinin en önemli ölçülerinden biri olmalı.

Büyükşehir Belediyesinin 25 milyar 552 milyon TL'lik bütçesi de bu noktada ayrı bir önem taşıyor. Büyükşehir, yalnızca merkezdeki büyük projelere odaklanmak yerine 17 ilçenin ihtiyaçlarını gözeten dengeli bir yatırım programı oluşturmalı. İlçe belediyeleriyle koordinasyon sağlanmalı, aynı hizmet için mükerrer harcamaların önüne geçilmeli ve kaynakların ortak projelerle daha verimli kullanılması sağlanmalı.

Bir başka önemli konu da belediye bütçelerinde şeffaflık.

Vatandaş, belediyesinin kaç milyar liralık bütçeye sahip olduğunu bilmekle yetinmemeli. Bu bütçenin ne kadarının personel ve işletme giderlerine, ne kadarının yatırıma ayrıldığını da görebilmeli. Hangi projenin ne zaman başlayacağı, ne kadar harcama yapılacağı ve yıl sonunda hangi aşamaya ulaşılacağı açıkça paylaşılmalı.

Belediye başkanları da yıl sonunda yalnızca tamamlanan projelerin açılışını yapmakla değil, vaat edilen yatırımların gerçekleşme oranlarını açıklamakla yükümlü olduklarını unutmamalı.

Çünkü kamu kaynağı kişisel başarı gösterisi için değil, vatandaşın ortak ihtiyaçlarını karşılamak için kullanılır. Her harcamanın hesabı verilebilmeli, her yatırımın gerekçesi ortaya konulabilmeli.

2027 yılı, Samsun'daki belediyeler açısından yalnızca yeni bütçelerin uygulanacağı bir dönem olmayacak. Aynı zamanda mali disiplinin, kaynak yönetiminin, yatırım planlamasının ve hizmet anlayışının da sınanacağı bir yıl olacak.

Borçlu belediyeler mali dengelerini gözeterek hareket etmeli, borçsuz belediyeler ise mali güçlerini kalıcı eser ve hizmetlere dönüştürmeli.

Hiçbir belediye, bütçesinin büyüklüğünü başarı ölçüsü olarak görmemeli. Önemli olan, yapılan yatırımın kaç kişinin hayatına dokunduğu ve şehrin geleceğine ne kattığıdır.

Unutulmamalı ki yanlış planlanmış büyük bir yatırım, belediyeye yıllarca yük olabilir. Doğru planlanmış mütevazı bir yatırım ise binlerce insanın hayatını kolaylaştırabilir.
Samsun'un yaklaşık 50 milyar liralık yerel yönetim bütçesinden beklentisi daha fazla beton, daha fazla gösteriş veya daha fazla açılış değil; doğru öncelik, akılcı harcama, mali disiplin ve kalıcı hizmettir.

Belediye başkanlarının önünde büyük bir kaynak var. Şimdi önemli olan bu kaynağı tüketmek değil, Samsun'un geleceğine değer katacak yatırımlara dönüştürmek.

Çünkü bütçe rakamları bir yıl sonra unutulur; doğru yatırımlar ise yıllarca vatandaşın hayatında yaşamaya devam eder.

İlk yorum yazan siz olun
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.