SALLİ-BÂRİK DUALARI: NAMAZDA PEYGAMBERİMİZE VEFA VE MUHABBET...
İslâmın en önemli değerlerden biri vefa duygusudur. Bu vefanın en anlamlı örneklerinden biri de; Müslümanın Hz. Muhammed'e (s.a.v.) duyduğu sevgi, saygı ve bağlılıktır. Namazların son oturuşunda okunan Salli ve Bârik duaları, bu sevgi ve bağlılığın ibadet diline dönüşmüş hâlidir. Bu dualar yalnızca ezberlenmiş dinî metinler değildir. İçlerinde peygamber sevgisi, ümmet bilinci, tarihî devamlılık, ilâhî rahmet, bereket ve kulluk terbiyesi bulunmaktadır. "Allah'ım! Muhammed'e ve Muhammed'in âline, İbrahim'e ve İbrahim'in âline salât ettiğin gibi salât eyle. Şüphesiz Sen övülmeye lâyıksın, şanın yücedir." Burada geçen salât kelimesi üzerinde özellikle durmak gerekir. Salât, kullanıldığı yere göre farklı anlamlar taşır. Allah'ın salâtı; rahmet, övgü ve ilâhî ikram, meleklerin salâtı; dua ve istiğfar, müminlerin salâtı ise; Peygamberimiz için Allah'tan rahmet, şeref ve yücelik dilemeleridir. Salli duasını okuyan Müslüman, Peygamberimize kendi imkânlarıyla bir değer kazandırmaya çalışmaz. Onun Allah katındaki makamının yüceltilmesini, kendisine rahmet ve ikramın devamını Yüce Allah'tan niyaz eder. Müslüman, Peygamberinden istemez; Peygamberi için Allah'tan ister. Bu anlayış, tevhid inancının korunması bakımından son derece önemlidir. Çünkü bütün rahmetin, bereketin ve yüceliğin gerçek kaynağı Allah'tır.
Bârik duasında; "Allah'ım! Muhammed'e ve Muhammed'in âline, İbrahim'e ve İbrahim'in âline bereket verdiğin gibi bereket ver. Şüphesiz Sen övülmeye lâyıksın, şanın yücedir" denir. Bereket, yalnızca çokluk demek değildir. Bereket; hayrın çoğalması, iyiliğin kalıcı olması, faydanın genişlemesi ve ilâhî lütfun devam etmesidir. Çok malı olup huzuru olmayan insan vardır. Az imkânla büyük hayırlar gerçekleştiren insan da vardır. Birincisinde nicelik, ikincisinde bereket öne çıkar. Peygamberimize bereket dilemek ise onun getirdiği ilâhî mesajın insanlığa hayır olmaya devam etmesini, örnekliğinin yaşatılmasını ve ümmetinin bu hayırdan yararlanmasını istemek anlamlarını da düşündürür. Bereketin kaynağı Peygamberimiz değil, Allah'tır. Peygamberimiz ise Allah'ın bereketlendirdiği, insanlığa rahmet olarak gönderdiği kutlu elçisidir.
Salli ve Bârik dualarının en dikkat çekici yönlerinden biri, Hz. Muhammed ile Hz. İbrahim'in birlikte zikredilmesidir. Bu birliktelik tesadüf değildir. Hz. İbrahim, tevhid mücadelesinin büyük temsilcilerinden biridir. Putperestliğe karşı çıkmış, Allah'a teslimiyetin örnek şahsiyetlerinden olmuş ve insanlığı tek Allah'a kulluğa davet etmiştir. Hz. Muhammed ise aynı tevhid inancını insanlığa son peygamber olarak tebliğ etmiştir. Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyrulur; "Sonra sana, 'Hanîf olan İbrahim'in dinine uy!' diye vahyettik." (Nahl,123) Bu ayet, iki peygamber arasındaki inanç ve davet bütünlüğünü ortaya koymaktadır. Salli ve Bârik duaları, bir bakıma peygamberler tarihinin birbirinden kopuk olmadığını hatırlatmaktadır. Hz. İbrahim'den Hz. Muhammed'e uzanan çizgi, tevhidin ve kulluğun devamlılığıdır. Bu dualar yalnızca iki peygamberi anmakla kalmaz; İslâm'ın tarihî köklerini, peygamberler arasındaki inanç birliğini ve vahyin sürekliliğini de hatırlatır.
Allah'ın rahmetine ve ikramına bütün kullar muhtaçtır. Peygamberler de Allah'ın kullarıdır. Ancak Peygamberimize salavat getirmek, onun eksik kalan bir makamını ümmetin tamamladığı anlamına gelmez. Kur'an-ı Kerim'de; "Şüphesiz Allah ve melekleri Peygambere salât ediyorlar. Ey iman edenler! Siz de ona salât edin ve tam bir teslimiyetle selâm verin." buyurulmaktadır. Bu ayet, salavatın doğrudan ilâhî emir olduğunu göstermektedir. Peygamberimizin salavata muhtaç olduğu düşüncesiyle değil, Allah'ın emrine uymak ve Peygamberimize bağlılığı ifade etmek için salavat getirilir. Ayrıca Hz. Peygamberimiz; "Kim bana bir defa salât getirirse Allah ona on defa salât eder." (Müslim) buyurmuştur. Salavat, yalnızca Peygamberimize yöneltilmiş bir dua değil, aynı zamanda onu okuyan müminin Allah'ın rahmetine erişmesine vesile olan bir ibadettir.
Salavat; Peygamberimizi sevmek kadar, örnek de almaktır aynı zamanda. Bir insan namazında Peygamberimize salavat getirirken, günlük hayatında onun ahlâkından uzak yaşayamaz, eğer ahlâksızlık varsa onun hayatında Peygamber yoktur. Peygamberimize salavat getiren dilin; yalandan, iftiradan, gıybetten ve hakaretten uzak durması gerekir. Onun adına dua eden insanın, onun adaletini, merhametini, doğruluğunu ve güvenilirliğini de hayatına taşıması beklenir. Peygamber sevgisi; yalnızca sözle ifade edilen bir bağlılık değildir. Peygamberimizi sevmek; onun getirdiği değerlere sahip çıkmak, insanlara karşı merhametli olmak, kul hakkından sakınmak ve ahlâklı yaşamaktır. Dilinde salavat, hayatında zulüm bulunan insanın peygamber sevgisi ahlâkî bakımdan ciddi bir sorgulamayı gerektirir. Bir insanın Peygamberimizi çok sevdiğini söylemesi değerlidir. Fakat bu sevginin en güçlü delillerinden biri, onun ahlâkını kendi hayatında yaşatmasıdır.
Namaz, kulun Allah ile kurduğu en özel kulluk ilişkilerinden biridir. Müslüman namaza Allah'ın büyüklüğünü ilan ederek başlar. O'nu tesbih eder, över, Kur'an okur, rükû ve secdeyle teslimiyetini gösterir. Son oturuşta Tahiyyat duasıyla Allah'a kulluğunu ve Peygamberimizin risaletini yeniden hatırlar. Ardından Salli ve Bârik dualarıyla Peygamberimize salât ve bereket niyazında bulunur. Bu sıralama, ibadetin içinde çok anlamlı bir bütünlük oluşturmaktadır. Namazda Allah'a yönelen insan, kendisine kulluğun yolunu öğreten Peygamberini de hayırla anar. Böylece namaz, yalnızca bireysel bir kulluk eylemi olmaktan çıkar; mümini vahiy, peygamberlik ve ümmet bilinciyle buluşturan bir ibadet hâline gelir.