Eskiden insanlar bir konu hakkında konuşmadan önce düşünürdü. Şimdi ise düşünmeye gerek kalmadan konuşabiliyoruz. Hatta konuşmaktan da öte, yorum yapıyoruz. Her olayın altında fikrimiz var. Her gündemin uzmanıyız. Her tartışmanın hakemiyiz. Ama garip olan şu: Bu kadar fikir arasında gerçek düşünceye neredeyse hiç rastlamıyoruz.
Bir başlık görüyoruz. Haberin kendisini okumadan yorumlara iniyoruz. Bir videonun ilk otuz saniyesini izleyip sonunu biliyormuş gibi davranıyoruz. Bir cümleyi bağlamından koparıp insanları ya kahraman ya da hain ilan ediyoruz. Çünkü artık hız, doğruluğun önüne geçti.
Bilgiye ulaşmak tarihin hiçbir döneminde bu kadar kolay olmadı. Ama bilgiye rağmen yanılmak da hiçbir dönemde bu kadar kolay değildi. Çünkü mesele bilgiye ulaşmak değil; onu süzebilmek. Ne var ki süzmek emek ister. Emek ise sabır ister. Sabır da bugün en kıt kaynaklardan biri.
Belki de en büyük sorunumuz, fikir sahibi olmakla kanaat sahibi olmayı karıştırmamızdır. Kanaat; araştırmanın, şüphe etmenin ve gerektiğinde “Bilmiyorum.” diyebilmenin sonucudur. Fikir ise çoğu zaman birkaç dakikalık maruziyetin ardından oluşan geçici bir histen ibaret kalıyor.
İnsanların yanılmasında bir sorun yok. Hepimiz yanılırız. Asıl sorun, yanılma ihtimalini tamamen reddetmek. Çünkü kendinden en çok emin olanlar, çoğu zaman en az sorgulayanlar oluyor. Oysa tarih, kesin konuşan insanların ne kadar sık yanıldığının örnekleriyle dolu.
Sosyal medya bize bir mikrofon verdi. Ama mikrofon, söylenen sözün değerini artırmıyor. Sadece sesini yükseltiyor. Gürültü arttıkça doğru ses daha zor duyuluyor. Bugün yaşadığımız şey tam olarak bu.
Belki de yeniden öğrenmemiz gereken en basit cümle şudur: “Emin değilim.”
Bu cümle zayıflık değildir. Aksine düşünmenin başlangıcıdır. Çünkü şüphe, aklın düşmanı değil; en sadık yol arkadaşıdır. Bir fikri değiştirebilmek ise omurgasızlık değil, yeni kanıtlar karşısında dürüst kalabilmektir.
Belki de hepimizin biraz daha az yorum yapmaya, biraz daha çok düşünmeye ihtiyacı var. Dünya, bir yorum eksikliğinden değil; düşünce eksikliğinden yoruldu.