İki ayna birbirlerine hiçlik yansıtır.
İlk bakışta şiirsel bir cümle gibi görünebilir. Oysa üzerinde biraz durduğumuzda insanın kendisiyle, toplumla ve içinde yaşadığı dünyayla kurduğu ilişkiye dair oldukça rahatsız edici bir gerçeği ortaya koyar.
Aynalar, karşılarında bir şey olduğu sürece anlamlıdır. Bir yüzü, bir manzarayı, bir nesneyi yansıtırlar. İki ayna karşı karşıya geldiğinde ise görüntü sonsuzluğa uzanır. Birbirlerinin yansımasını tekrar tekrar üretirler. Fakat ortada yansıtılmaya değer bir şey yoksa geriye yalnızca sonsuz bir boşluk kalır.
Belki de çağımızın en büyük sorunlarından biri tam olarak budur: Birbirimize sürekli bir şeyler söylüyor, birbirimizi dinliyor, tartışıyor, eleştiriyor ve cevap veriyoruz. Fakat bütün bu gürültünün sonunda elimizde ne kaldığına pek bakmıyoruz.
Fikirlerin yerini kanaatlerin, bilginin yerini ezberlerin, düşünmenin yerini ise tepki vermenin aldığı bir dünyada yaşıyoruz. Artık bir meseleyi anlamaya çalışmaktan çok, o mesele karşısında hangi tarafta duracağımızla ilgileniyoruz. Söylediklerimizin doğruluğundan ziyade, kimler tarafından alkışlandığına önem veriyoruz.
Üstelik bu durum yalnızca bireysel bir mesele de değil. Toplumlar da tıpkı insanlar gibi birbirlerine ayna tutuyor. Birbirinin önyargılarını besleyen, aynı cümleleri farklı ağızlardan tekrar eden, kendi düşüncesini sorgulamak yerine karşısındakinin düşüncesizliğinden beslenen kalabalıklar oluşturuyoruz.
Bir süre sonra herkes birbirine benziyor. Herkes aynı şeylere öfkeleniyor, aynı şeyleri savunuyor, aynı düşmanları tarif ediyor. Fakat kimse gerçekten yeni bir şey söylemiyor. Çünkü düşünce üretmek zahmetli bir iştir. Okumayı, sorgulamayı, yanılmayı ve gerektiğinde insanın kendi fikirleriyle hesaplaşmasını gerektirir. Oysa başkasının düşüncesini tekrar etmek çok daha kolaydır.
Belki de bu yüzden bugün bu kadar çok konuşup bu kadar az şey anlatıyoruz.
İnsanın kendisine ayna tutabilmesi de en az başkasını eleştirebilmesi kadar önemlidir. Hatta belki daha da önemlidir. Çünkü insan kendi kusurlarını görebildiği ölçüde başkalarının kusurları hakkında konuşma hakkını kazanır. Kendisiyle yüzleşmekten kaçan birinin başkalarına tuttuğu ayna, çoğu zaman kendi karanlığını gizlemek için kullandığı bir nesneden ibarettir.
Mesele aynaların karşı karşıya gelmesi değil, aynaların ardında ne olduğudur.
Birbirimize söyleyecek yeni bir sözümüz, savunacak sahici bir fikrimiz, paylaşacak bir birikimimiz yoksa kurduğumuz bütün o görkemli tartışmalar yalnızca boşluğun yankısından ibaret kalacaktır.
Çünkü iki ayna birbirlerine ne kadar uzun süre bakarsa baksın, hiçlikten bir anlam çıkaramaz.
Ve belki de en acı olanı şudur: İnsan bazen karşısındakinde gördüğü boşluğu, kendi sureti sanabilir.