Tarihi doğru okumak, hadiseleri yalnızca yaşandıkları zamanın şartları içerisinde değerlendirmek değildir. Aynı zamanda o hadiselerin insanlığa sunduğu evrensel mesajları, ahlâkî ilkeleri ve ilâhî hikmetleri de anlamaktır. Peygamber Efendimizin döneminde yaşanan hadiseler, birer tarihî olay olmanın ötesinde, insanlığın bütün zamanlarına hitap eden metaforik anlamlar taşımaktadır. Bu yönüyle her hadise, insan karakterini, toplumsal davranışları, ahlâkî zaafları ve ilâhî ölçüleri anlamak bakımından birer prototip niteliğindedir. Ancak bu hadiselerden hareketle günümüzde yaşanan her yanlışı geçmişteki bir olayla özdeşleştirmek, hele birbirinden tamamen farklı ahlâkî davranışları aynı kategoride değerlendirmek, tarihî hakikate de dinî ölçülere de uygun değildir.
Uhud Savaşı'nda Peygamber Efendimizin görevlendirdiği okçuların bir kısmı, kendilerine verilen talimata uymayarak bulundukları mevziyi terk etmişlerdir. Bu davranışları Müslümanların savaş meydanında ağır kayıplar vermesine sebep olmuştur. Ortada ciddi bir itaatsizlik, yanlış bir değerlendirme ve sonuçları itibarıyla büyük bir kusur vardır. Kur'an-ı Kerim, Âl-i İmrân suresinin 152. ayetinde bu hadiseye işaret ederken, onların dünyalık kazanç arzusuna kapıldıklarını da bildirmektedir. Ancak aynı ayette Allah'ın onları affettiği de açıkça ifade edilmektedir. Burada üzerinde düşünülmesi gereken husus, kusurun büyüklüğünden ziyade ilâhî affın mahiyeti ve bu hadisenin insanlığa sunduğu ahlâkî derstir.
Okçuların yanlışını; insanların güvenini istismar ederek mallarını ele geçiren, emanetleri kötüye kullanan, hileli işlemlerle başkalarının servetlerine el uzatan kimselerin davranışlarıyla aynı görmek mümkün değildir. Çünkü birinde savaş şartları içerisinde verilen talimata aykırı hareket etmenin doğurduğu ağır sonuçlar, diğerinde ise insanların malına ve hakkına yönelik bilinçli bir haksızlık söz konusudur. Elbette Uhud'daki okçuların davranışında da dünyalık kazanma arzusu bulunmaktadır. Ancak aynı kelimelerle ifade edilen arzular, her zaman aynı ahlâkî ve hukukî mahiyeti taşımaz. Bir insanın yanlış değerlendirme sonucunda görev yerini terk etmesiyle, başka insanların parasını hileyle ele geçirmesi aynı fiil değildir. Dolayısıyla bunların sorumlulukları ve sonuçları da birbirinin aynısı kabul edilemez.
Daha önemlisi, Uhud'un okçuları sahabedir. Onlar, Allah Resulü'ne iman etmiş, onunla birlikte mücadele etmiş, İslam'ın ilk dönemindeki ağır imtihanlardan geçmiş insanlardır. Hataları Kur'an tarafından ortaya konulmuş, fakat yine Kur'an tarafından affedildikleri bildirilmiştir. Allah'ın affettiği bir hadiseyi, günümüzde başkalarının malını haksız yollarla ele geçirdiği iddia edilen veya bu fiili işlediği sabit olan kimselere dinî meşruiyet kazandırmak amacıyla kullanmak, Kur'an'ın mesajını maksadının dışına taşımaktır. Sahabenin tarihî konumundan hareketle günümüzdeki herhangi bir kişiye otomatik olarak masumiyet veya bağışlanmışlık atfedilemez.
İnsanların parasını hileyle ele geçiren bir kimsenin davranışını Uhud okçularının kusuruyla karşılaştırarak hafifletmeye çalışmak; dinî bir açıklama olmaktan çok, ahlâkî sorumluluğu gölgeleyen bir yorum hâline gelebilir. Bir haksızlığı savunmak amacıyla sahabenin hatalarını örnek göstermek, hem sahabenin tarihî şahsiyetine hem de dinin adalet anlayışına zarar verir. Üstelik böyle bir yaklaşım, toplumun dinî değerlere duyduğu güveni de aşındırır. Peygamber dönemindeki hadiselerden günümüze mesajlar çıkarırken olayların yalnızca birbirine benzeyen taraflarını değil, ayrıldıkları noktaları da dikkate almak gerekir. Tarihî olayların metaforik anlamları bulunabilir, insanlık için prototip davranış örnekleri oluşturabilir. Ancak metafor, hakikatin yerine geçirilemez. Benzetme, birbirinden farklı fiilleri aynı hükme bağlama yetkisi vermez. Hele ilâhî affa mazhar olmuş bir sahabe topluluğunun kusurunu, günümüzde işlenen hile ve dolandırıcılık fiillerine emsal göstermek, dinî yorumun sınırlarını zorlamak demektir.
Uhud'daki okçuların kusuru Kur'an'da anlatılmış, affedildikleri de yine Kur'an'da bildirilmiştir. Günümüzde insanların malını haksız yere ele geçiren kimselerin ise aynı ilâhî affa mazhar olduklarını hiç kimse ileri süremez. Böyle bir hüküm verme yetkisi hiçbir insana ait değildir. Ayrıca bir kişinin dolandırıcılık yaptığına ilişkin hüküm de söylentilere değil, somut delillere ve adil bir değerlendirmeye dayanmalıdır. Dinî hassasiyet, hem mağdurun hakkını korumayı hem de kimseye delilsiz suç isnat etmemeyi gerektirir.
Foncularla okçular mukayese edilemez. Çünkü okçuların kusuru; Peygamber'in talimatına aykırı davranmaktır, dolandırıcılık yapanların fiili ise; insanların malını hileyle ele geçirmektir. Okçular sahabedir ve Allah tarafından affedildikleri Kur'an'da bildirilmiştir. Dolandırıcılık yapanlar ise işledikleri fiillerin ahlâkî ve hukukî sorumluluğunu taşımak zorundadır. Birinin affedilmiş olması, diğerinin suçuna mazeret oluşturmaz. İslam'ın adalet anlayışı, benzetmeler üzerinden suçları hafifletmeye değil, her fiili kendi mahiyeti, niyeti, delilleri ve sonuçları içerisinde değerlendirmeye dayanır. Dinî hakikatleri korumak; yalnızca doğruyu söylemek değildir. Doğruyu yanlışın bahanesi hâline getirmemek de gerekir.
Özetle; foncular asla okçularla yan yana ifade edilemez. Okçuların hatasıyla foncuların günahı eşitlenemez. Sonuçları ise hiçbir şekilde mukayese kabul etmez. Okçuların kusurlarını ve nedenini Yüce Allah bildirmiş ve onların affedildiği hükmünü de vermiştir. Okçularla ilgili sadece konunun hikmet ve ibret sırrı üzerinden mütalaa edilebilir. Ancak Allah'ın takdir buyurduğu bu konu beşeri mukayese kabul etmez.