ŞEHİR DAĞITIM SEVKİYAT KONTROL MERKEZİ SCADA PROJESİ

Bu proje ile Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği 65.madde Sevkiyat kontrol merkezi, yapılan ölçümleri uzaktan algılayıp kaydedecek ve bu kayıtları çözümleyecek, tüketimdeki sıra dışı düşüş ya da yükselişleri ve sayaçlara yapılabilecek müdahaleler ile saha incelemesi yapılması gereken yerleri tespit edecek donanım ve yazılımları içerir. Aynı zamanda şehir şebeke planına göre kritik kabul edilen noktalara uzaktan kumanda etme imkanı verecek şekilde tasarlanır. hükmü kapsamında Sevkiyat Kontrol Merkezi'nin tesis edilmesi amaçlanmaktadır.

Proje ESCOM Enerji Otomasyon Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. yükleniciliğinde tamamlanmıştır.
Proje ESCOM Enerji Otomasyon Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. yükleniciliğinde 2010 yılı içinde tesis edilmiş olup aynı yıl içinde geçici kabulü yapılarak, devreye alınmış ve şirketimize işletilmek üzere teslim edilmiştir.

Proje kapsamında doğal gaz dağıtım faaliyetlerine ilişkin olarak;
Sanayi tipi müşteri istasyonları,
Şehir dağıtım bölge istasyonları,
RMS-A, MS-A,RS ve RMS-B istasyonları,
Şebeke üzerindeki katodik korumaya ait boru-zemin potansiyeli,
Şebeke uç noktalarındaki gaz içerisinde belli bir standartta olması gereken kokulandırma maddesi (THT) seviyesi izlenmekte ve raporlanmaktadır.

Projede GPRS, ADSL, GHDSL, 3G gibi alternatif haberleşme sistemleri kullanılmıştır. Veri haberleşme periyodu saniyeler mertebesinde olup, Multasking metod kullanılmaktadır.

Proje tesisinde sahada ELCOR-2, MOTOROLA ACE3640 RTU, DATCOM RTU ve EDOR cihazları kullanılmıştır.

ELCOR-2 Elektronik Hacim Düzenleyici :Sanayi tipi müşteri istasyonları ile bölge istasyonlarında kullanılmıştır.
MOTOROLA ACE3640 RTU :RMS-A istasyonlarında kullanılmıştır.
DATCOM RTU :Katodik korumaya ait boru-zemin potansiyellerinin ölçülmesinde kullanılmıştır.
EDOR :Koku maddesi (THT) seviye ölçülmesinde kullanılmıştır.

ELCOR-2 MOTOROLA RTU DATCOM RTU EDOR

Proje tesis merkezinde CITECT Unlimited Tag SCADA SERVER, CITECT Control Client, CITECT Web Server, CITECT Web Client, SQL 2005 Server, OPC Server, TELVES, AMR Raporlama Programı kullanılmaktadır.

Sanayi tipi müşteri istasyonları ve bölge istasyonlarından alınan bilgiler şunlardır:
Ölçüm bilgileri (Basınç, Sıcaklık, Tüketim bilgileri)
Regülatör slam-shut devrede/devredışı, filtre kirli/temiz, istasyon kapısı açık/kapalı sinyalleri
Gaz komponent bilgileri
Tarih, zaman ve pil durumu gibi dahili bilgiler

Sağ tarafta sarı renkli SCADA dış kabini görülmektedir. İstasyon üzerindeki tüm bilgi ve sinyaller SCADA'dan izlenmektedir.

Merkez SCADA sistemi üzerinden sanayi tipi müşteri istasyonları ve bölge istasyonları anlık verileri, liste şeklinde ONLINE olarak izlenebilmektedir. Böylece işletme ve bakım onarım birimleri tarafından hangi noktada bir problem olup olmadığı kolaylıkla tespit edilebilmektedir. Liste görünüm şeklinde her şehrin ayrı ayrı toplam tüketimleri de izlenebilmektedir.

SAMGAZ anlık verilerinin liste şeklinde izlenmesi

Basınç, sıcaklık ve tüketim bilgileri gibi ölçüm bilgileri, giriş-çıkış bilgileri, vana pozisyonları, basınç high-high sensörleri, filtre durumları, regülatör durumları, gaz kromotograf bilgileri, gaz alarm sistemi, RMS-A, MS-A istasyonlarından alınan bilgilerdir.

Tüm veriler her kısım için ayrı ayrı mimik diyagramlar sayesinde SCADA üzerinden izlenebilmektedir.

İstasyon giriş ekranı Gaz Komponentler İstasyon giriş ve filtre kısmı PID

Katodik koruma boru-zemin potansiyeli ve uç nokta koku seviye ölçüm bilgileri izlenmektedir.
Katodik koruma boru zemin potansiyeli örnekleme ölçüm noktalarında (-) 850 mV ile (-) 1450 mV arasındaki SET (TS 5141-TS 9236) değerleri esas alınarak izlenmektedir. Bu değerlerin dışına çıkılması durumunda sistem bir alarm ile uyarı üretmektedir. Böylece şebekenin katodik korumasının standartlar çerçevesinde düzenli olup olmadığı anlık olarak izlenebilmektedir.
TSE standartları gereğince (TS 4946,TS 2834,TS 4453 ve TS 5906) en uç bölgedeki koku miktarı 8-25 mg/m3 arasında olması gerekmektedir. Projede kullanılan EDOR seviye ölçüm cihazları ve SCADA sayesinde bu değer sürekli olarak kontrol altında tutulmaktadır. Böylece hem en uçtaki seviye miktarlarında mevzuatlara uygunluk sağlanmaktadır hem de işletmede gereksiz THT miktarı tüketimi azaltılarak tasarruf sağlanmaktadır.
Her iki veri de hem anlık olarak izlenebilmekte hem de geçmişe yönelik, grafik yöntemi ile istenilen zaman aralığında kontrol yapılabilmektedir.

Katodik koruma seviyesi Koku maddesi seviyesi

Proje kapsamında her şehre ait şebeke görünümleri, o şehrin haritası üzerine yerleştirilerek SCADA'da anlık ve örneklenmiş veriler ile izlenmesi sağlanmaktadır. Ayrıca SCADA'da yer alan bütün ekranların en alt kısmında aktif bir alarm paneli bulunmakta olup, sahada oluşan alarmlar anlık olarak izlenebilmektedir.

Harita üzerinde görünüm

Elektronik Balans Programı İdare ISO formlarına aktarım

Sevkiyat kontrol merkezi-SCADA sayesinde idare olarak kazanımları özetlemek gerekirse;
Doğal gaz dağıtım faaliyeti içindeki tüm kritik noktaların anlık olarak izlenmesi, alarmların yönetilmesi
Ölçüm verilerinin anlık olarak elde edilmesi sayesinde, giren ve çıkan gaz miktarlarının anlık olarak izlenebilmesi
Faturaya esas teşkil eden ölçüm bilgilerinin eş-zamanlı olarak saatlik-günlük ve aylık bazlı kontrol edilebilmesi. Buna bağlı olarak da gaz balanslarının yapılabilmesi.
Her tüketim noktasına özgü profillerin doğru bir biçimde ortaya konulması
Gereksiz saha kontrol gezileri veya asgari düzeyde bir maliyetle saha kontrolü ile bakım-onarım-işletme faaliyetlerinin sağlanması
Şebeke üzerindeki katodik koruma boru zemin potansiyellerinin otomatik olarak okunabilmesi ve bu şekilde boruların korozyona karşı güncel durumları
Şebeke uç noktalarındaki koku seviye ölçüm bilgilerinin doğru, hızlı ve otomatik olarak okunabilmesi ile mevzuat ve standartlara uygunluğun sağlanması yanı sıra gereksiz koku maddesi sarfiyatının engellenmesi
EPDK denetimlerine esas teşkil eden bilgilere daha doğru, daha hızlı ve otomatik bir biçimde ulaşılabilmesi
BOTAŞ, sanayi tipi müşteriler ve idarenin kendi içindeki raporlamaların otomatik olarak yapılabilmesi gibi işlemler daha doğru, daha hızlı ve otomatik bir biçimde sağlanabilmektedir.

EPDK normlarına uygunluk açısından son derece faydalı olan bu uygulama yakın bir gelecekte, Abone Bilgi Yönetim Sistemleri, Coğrafi Bilgi Sistemleri ve kurumsal ERP sistemlerinin kurulması ile entegre bir biçimde çalışmaları sağlanarak, tam bir kontrol ve izlenebilirlik her seviyede sağlanmış olacaktır.

Şirketimiz tarafından 2010 yılı içerisinde çalışmaları tamamlanarak devreye alınmış olan SCADA sistemi ile ölçüm işlemleri idare, işletme, bakım, onarım faaliyetleri hem daha teknolojik hem daha az maliyet ile hatasız olarak gerçekleştirilmekte ve uzaktan kumanda edilebilmektedir.