"Kriz kötü vurdu"

Samsun'un en eski vergi mükellefi ünvanı elinde bulunduran ve haşhaş ihracatı yapan Suavi Yasan, "1944 yılında bütçe açık vermeye başlamıştı. Savaş, tüm dünyada olduğu gibi Türkiyede de ekonominin dengeleri sarstı. Türkiye devalüasyonla da bu dönemde tanıştı. 1946 yılında, bütçe fazla vermesine rağmen ihracatı artırmak için devalüasyona gidildi. Ancak hedefe ulaşılamadı. Dış sermayeye açılma ve serbest piyasa ekonomisine geçiş dönemi 1950-1954 yıllarında başladı. 1951 yılında bütçe açık vermeye başladı ve bu durum 1963e kadar 12 yıl boyunca devam etti. Kore Savaşı nedeniyle dünya piyasasında hammadde fiyatlarını fırlattı. Kredili ithalat uygulamasına geçildi. Bunun sonucunda ticari nitelikli dış borçlar ödenemez hale geldi.1950li yıllarda uygulanan dışarıdan sermaye ithaline ayarlanmış serbestleşme programı 1958 krizini hazırladı. 1958e gelindiğinde, Türkiyenin günü gelmiş 256 milyon dolar tutarında dış borcu ve de kucağında bir "kambiyo krizi" bulunuyordu. O zaman Türkiye IMF ile bir istikrar programı uygulamayı kabul etti. 1974 yılında petrol fiyatlarının patlayarak 4 katına çıkması, Türkiye ekonomisini de çok olumsuz etkiledi. Aynı yıl Kıbrıs Barış Harekatı ile birlikte batılı ülkelerin üstü örtülü ekonomik ambargosu başladı. Petrol fiyatlarındaki artış ithal edilen sanayi ürünlerinin fiyatlarını da tırmandırdı. Bunlar benim tarihte yaşadığım önemli ekonomik krizlerdi." diye konuştu.

Haşhaş ihracatı yapan Suavi Yasan, Amasya ve Tokat'ın bazı bölgelerinde izinli olarak haşhaş üretimi yapıldığını ve oradan kendisine gelen haşhaş tohumlarını İzmir limanına gönderdiğini belirttikten sonra, "Haşhaş bitkisinin kafa denilen kısmının içinde incir çekirdeği büyüklüğünde tohumları olur. Bu tohumlar değirmen taşında ezilirse ezme halinde dünyanın en büyük lezzetlerinden biri ortaya çıkarılır. Sanıldığının aksine bu haşhaş ezmesi uyuşturucu etkiye sahip değildir. Bilakis gayet besleyici ultra müthiş bi besindir. Uyuşturucu, bitkinin kafa kısmı ile gövde arasına atılan çizikten sızan sütün kurutulması ile elde edilir. Haşhaş ekimi özel izinle yapılır ve kapçıkları (yani gövdesi ve kafa kısmı) devlete satılır ve ilaç sanayiinde kullanılır. Olgun tohumlarda zararlı madde bulunmaz. Ülkemizde 30'a yakın "papaver" türü bulunur. Bu türlerin genç meyvaları, örneğin, adam haşhaşı, doğu haşhaşı ve yabani haşhaş halk tarafından çiğ olarak yenir. Fazla yenirse baş dönmesi ve kusma yapabilir. Anadolu'da bugün haşhaş tohumlu pide, çörek, ekmek ve helva yapılıyor" hatırlatmasında bulundu.

Şevki YILDIRIM