Kıdem tazminatına Avusturya modeli

Kamuoyunda sıkça tartışılan kıdem tazminatının fona aktarılması konusunda, uluslararası düzenlemelere paralel olarak Avusturya modeli uygulanacak. Bu sistemin sağlıklı işleyişine dikkat çeken yetkililer, "Fonda biriktirilen tutarın bazı önemli durumlarda ödenebilmesini sağlamaya çalışıyoruz" dedi. Kıdem Tazminatlarının oluşturulacak bir fona devri şeklindeki reform, özellikle iş gücü piyasasının düzenlenmesinde yapılan uluslararası uygulamalara paralel olacak. Bu kapsamda 2009 yılı sonunda Ankara Sanayi Odası (ASO) toplantısında gündeme gelen fon uygulaması ile ilgili sanayiciler tarafından Hükümet'e Avusturya'da 2003 yılında başlatılan modelin önerildiğine işaret eden bürokratlar, kıdem tazminatı reformunun Avusturya modeline uygun olarak düzenlendiğini belirttiler. "Neden Avusturya modeli?" sorusuna ise bürokratlar, Avusturya'da uygulanan sisteminin reformdan önceki yapısının ülkemizde uygulanan sisteme benzerliğini ve reformdan sonraki sağlıklı işleyişini gerekçe gösterdiler. Bu çerçevede halen taslak aşamasında olan ve çalışmaları süren kıdem tazminatının fona devredilmesi halinde, işçiler adına biriken paraların belli sürelerde çekilebilmesi imkanı getiriliyor.
BİRİKEN TUTAR TAKİP EDİLEBİLECEK
Bu kapsamda, 5-10-15 yıl gibi primlerin yatırıldığı değişik sürelerdeki birikimlerin işçilerce çeşitli gerekçelerle alınabileceğine dikkat çeken yetkililer, "Fonda biriktirilen tutarın bazı önemli durumlarda ödenebilmesini sağlamaya çalışıyoruz. Daha bu durumu sosyal taraflarla konuşmadık. Sadece bir taslak üzerinde çalışıyoruz. Fon sisteminde herkesin parası Emeklilik Gözetim Merkezi'nde adına açılan bir hesapta nemalandırılacak. Nemaların süresi olacak. Belli sürelerde de çekme hakkı olacak" ifadelerini kullandılar. Yeni sistemin en önemli özelliği ise, herkesin kendi özel hesabını, bu hesapta biriken tutarı takip edebilmesi olacak. İşçilerin kendi adlarına açılacak hesaptaki birikimlerin nemalanma tutarının da belli dönemler halinde bilgi olarak işçilere verileceği ve herhangi bunun karşılığında da bir bedelin olmayacağı belirtiliyor.
Kesinti yüzde 1,53
Yeni sistemde tazminat alabilme koşullarında gözle görülür bir değişiklik getirilmediğini belirten bürokratlar, kıdem tazminatlarının belirlenen özel finans şirketlerince oluşturulan fonlara işverenler tarafından aktarıldığını ve bu fonlarda değerlendirildiğini kaydettiler. Böylece işverenlerce, işçinin sözleşmesinin ikinci ayından itibaren, her ay işçi ücretlerinin yüzde 1.53'ü tutarındaki miktarın, kıdem tazminatı primi olarak oluşturulan fona transferinin öngörüldüğü belirtiliyor.
Avusturya kıdem tazminatı reformu
Uzmanlar, ülkemizle benzer nitelikte bir kıdem tazminatı uygulamasına sahip olan Avusturya, 2003 Ocak ayı itibariyle yeni yasasını uygulamaya koyduğunu belirterek, Avusturya Kıdem Tazminatı Reformunun, fonda toplanan paranın işçiye kesin geri dönüşü üzerine kurulduğunu kaydediyorlar. Bu çerçevede 2003 tarihinden önce kıdem tazminatı uygulamasında çalışma geçmişi 3 yılı aşan işçilere, çalışma süresi her ne kadar olursa olsun 12 aylık ücretini aşamayacak şekilde, son maaşları esas alınarak işverence ödendiği belirtiliyor.
Üst sınır 12 aylık maaş
Şu anda taslak halindeki çalışmada işveren tarafından fona ödenecek tutarın yüzdelik oranı boş bırakılmış bulunuyor. Bürokratlar bu oranın Bakanlar Kurulu'nun vereceği karara göre belirleneceğini, yüzde 4-8 arasında olabileceğinin öngörüldüğünü kaydediyorlar. Taslakta ev ya da araba alırken biriken tutarın yarısının çekilmesinin öngörüldüğünü belirten yetkililer, bu oranın yüzde 80 oranında da olabileceğini kaydettiler. Uzmanlar, eski sistemdeki kıdem tazminatı oranları 3-5 yıl arası çalışma karşılığı 2 aylık, 5-10 yıl arasında 3 aylık, 10-15 yıl arasında 4 aylık, 15-20 yıl arasında 6 aylık, 20-25 yıl arasında 9 aylık kıdem tazminatı verildiğini kaydettiler. 25 yıldan fazla çalışma karşılığı ise 12 aylık olarak uygulandığını ifade eden uzmanlar, eski kıdem tazminatı mevzuatına göre işçilerin 12 aylık maaşlarından fazla kıdem tazminatı alamadıklarını, bu üst sınırın yeni kanunda da değişmeden uygulandığını belirttiler.
Konut en akıllı yatırım
Biriken kıdem miktarının 5, 10, 15 yılını dolduran işçinin ihtiyacına göre çekilebileceği yönünde esnekliğin getirilmesinin işçileri rahatlatacağını kaydeden yetkililer, "Bu çerçevede konut edinimi en akıllıca olanı olduğunu düşünüyoruz. Ama isterse işçi kendi parası olduğu için otomobil alırken, ya da ameliyat olurken, evlenirken de çekebilecek" değerlendirmesini yaptılar.