• BIST 106.449
  • Altın 146,739
  • Dolar 3,4874
  • Euro 4,1792
  • Samsun 26 °C
  • Ankara 35 °C
  • İstanbul 28 °C
  • KÖKTAŞ'TAN SAMSUNSPOR'A ZİYARET
  • SAMSUNSPOR'DA DURMAK YOK
  • SAMSUNSPOR'UN RAKİBİ GİRESUNSPOR
  • KÖKTAŞ'TAN SAMSUNSPOR'A ZİYARET
  • SAMSUNSPOR'DA DURMAK YOK
  • SAMSUNSPOR'UN RAKİBİ GİRESUNSPOR

Bir destan adam: Ali fuad BAŞGİL

Ali Kayıkçı

Saygıdeğer Okuyucularımız!..
Bugüne kadar Sizlere, bu sütunlarda, pek çok destanî olaydan bahsettik; destanî şahsiyetleri dile getirdik. Şimdi ise Sizlere, “Samsun"un öz evlâtlarından biri” olan ve Hukuk Fakültesi Dekanlığı, Samsun Senatör ve Milletvekilliği yapmış, hür fikirlerin kalemi olarak onlarca esere imza atmış bulunan, bir 17 Nisan günü  rahmet-i Rahman"a uğurladığımız  ALİ FUAD BAŞGİL Hoca"dan bahsetmek istiyoruz:
Memleketimizin tanınmış hukukçularından olan Ali Fuat Başgil, ilimize bağlı
Çarşamba ilçesi Sarıcalı Mahallesi, Samsun Caddesi"ndeki baba evinde  (H.139, M. 1893 senesinde) doğdu. Babası “Bölükbaşı Oğulları”ndan Mehmet Şükrü Efendi"dir.
Tahsilinin ilk ve orta okul kısmını Çarşamba"da, lise kısmının bir bölümünü ise İstanbul"da okudu.
1914"de 1. Dünyâ Savaşı"na katılarak 4 yıl Kafkas Cephesinde çarpıştı. Savaştan sonra Fransa"ya giderek 1921"de Paris Buffone Lisesi"ni, 1925"de Grenople Üniversitesi Hukuk Fakültesi"ni bitirdi.
1928"de Paris Hukuk Fakültesi"nde “Boğazlar Mes"elesi”yle ilgili teziyle “Hukuk Doktoru” oldu. Aynı yıllarda Sorbon Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Kolu"na da devam ederek, 1929 senesinde buradan da mezûn oldu.
Bu kadarıyla da yetinmeyen A. Fuad Başgil, Paris Siyasî İlimler Okulu"nu da bitirdi ve Lahey Devletler Hukuku Akademisi Kursları"nı dahi tamamladı.
1930"da yurda döndü; önce, Maarif Vekâleti Yüksek Tedrisat Şube Müdürlüğü"ne, sonra da Umum Müdür Muavinliğine atandı.
1931"de Ankara Hukuk Mektebi"ne “Doçent”, 1932"de “Roma Hukuku Profesörü” oldu.
 1933 ders yılı sonunda “Darülfünun”un ilgası ile, yeni üniversite teşkili sırasında İstanbul Yüksek İktisat Mektebi Müdürlüğü"ne getirildi.
Şubat 1937"de Hatay"ın bağımsızlığı konusunda Cenevre"de toplanan Milletler Cemiyeti Komisyonu"nda Türk heyetine “Hukuk Danışmanlığı” yaptı.
Kasım 1937"de “Hukuk Fakültesi Dekanı” oldu. 
1939"da “Ordinaryüs Profesör”lüğe yükseldi. Hatay"ın bağımsız bir devlet olarak ilânıyla ilgili “Hatay Anayasası”nı hazırladı.
1941"de, Berlin"de yapılan Devlet ve İdare İlimleri Akademisi Kongresine, Alman Hükûmeti"nin dâvetlisi olarak gitti. Bundan başka, Beynelmilel İdarî İlimler Enstitüsünün ilmi komitesi azâsı sıfatıyla Enstitünün Nis, Madrid, İstanbul ve Lizbon kongrelerine iştirak etti.
1947"de Hür Fikirleri Yayma Cemiyeti"ni kurarak çok partili dönemde Demokrat Parti (D.P.)"yi destekledi.
1952"de Pakistan Karaçi"de toplanan Umumî İslâm Kongresinde ve yine 1959"da Viesbaden Hukuk Kongresinde Türkiye"yi temsil etti.
Ekim 1960"da 147"likler arasında gösterilerek üniversiteden uzaklaştırıldı ve D.P. lehine propaganda yaptığı gerekçesiyle yargılandı. Ama beraat etti.
Ekim 1961"de Adalet Partisi (A.P)"nden “Samsun Senatörü” seçildi.
Cumhurbaşkanlığı için Cemal Gürsel"e karşı adaylığını koyduysa da baskılar sonucu senatörlükten çekilmek zorunda kaldı. Ocak 1962"de İsviçre"ye giderek Cenevre Üniversitesi Türk Târihi ve Dili Kürsüsü"nde dersler verdi.
Aralık 1964"de yurda döndü. Ekim 1965"de A.P."den “İstanbul Milletvekili” seçildi.

17 Nisan 1967 Pazartesi günü sabaha karşı, İstanbul-Kadıköy Fener Yolu Egemen Sokak 4 Numaralı evde, kalp krizi neticesi  öldü. 18 Nisan günü Kadıköy Osmanağa Camii"nde öğle namazının ardından kılınan cenaze namazını müteakip Karacaahmet Mezarlığı"ndaki aile kabristanlığında toprağa verildi. 
Tek partili dönemde CHP"ye, 1960 sonrasında 27 Mayıs Hareketine karşı oluşu ve özellikle Türkiye"deki lâiklik anlayışına yönelttiği tenkîdler ile dikkati çeken Başgil"in başlıca eserleri şunlardır:
1- La Question des Droits (1928)
2- Esas Teşkilât Hukuku Dersleri (1934)
3- Klasik Ferdî Hak ve Hürriyetler Nazariyesi ve Muasır Devletçilik Sistemi 1938),
4- La Vie Juridique des Peuples (Türkiye Anayasası ve Siyasî Rejimi, Belçika-1939),
5- Esas Teşkilat Hukuku Dersleri (3 cilt, 1940),
6- Türkiye İş Hukuku (1940),
7- Vatandaşın Büyük Millet Meclisine Müracaat Hakkı (1944),
8- Hukukun Ana Meseleleri ve Müesseseleri (1946),
9- Türkçe Meselesi (1948),
10- Vatandaş Hürriyeti ve Bunun Teminatı (1948),
11- Demokrasi ve Hürriyet (1949),
12- Gençlerle Başbaşa (1949),
13- Din Nedir? Din Hürriyeti ve Lâiklik Ne Demektir? (1954, 1962),
14- Türkiye Siyasî Rejimi ve Anayasa Prensipleri (1957),
15- Dinde Reformcular (Eşref Edip, N. Topçu, İ.H.Danişmend ve M.R.Ogan"la birlikte, 1959),
16- Esas Teşkilât Hukuku (1960),
17- İlmin Işığında Günün Meseleleri (1960),
18- Vatandaş Hak ve Hürriyetlerinin Korunması ve Anayasamızın Eksiklikleri (2 cilt, 1960),
19- Demokrasi Yolunda/Siyasî Hukuk Etüdleri (1961),
20- Gençlerle Başbaşa (1961),
21- 27 Mayıs İhtilâli ve Sebepleri (1963),
22- Cihan Sulhu ve İnsan Haklar,ı
23- Vatandaş Hakları ve Bunun Teminatı,
24- Seçim Sistemimizin Kıymeti ve Eksiklikleri,
25- Ali Fuat Başgil"in Hâtıraları (1990).
* - * - * -
“Ali Fuat Başgil"i Kimler Tehdit Etti?
* Tecrübe, ahlâk, zekâ, beceri... Köşk"e çıkmak için bu özellikler yetmez. Aynı zamanda dengeler sizden yana olmalıdır.
Ord. Prof. Dr. Ali Fuat Başgil, 1961"de Samsun"dan senatör seçildi.
Başgil, o sırada İsviçre"deydi. Seçimden sonra Türkiye"ye geldi. Yeşilköy Havalimanı"na inişi görkemli olacaktı. Ancak General Faruk Güventürk, Adalet Partisi İstanbul İl Başkanı Muhittin Güven"i uyardı.
- Otuzbin kişi ile karşılayacağınız haberini aldım. Oraya bir tabur
kuvvet gönderiyorum. Üç kişiden fazla karşılama heyeti bulunursa, ateş edeceğimi bilmenizi isterim. (Kaynak: Türkiye"de Millî İradenin Zaferi-Prof. Dr. Rıfkı Salim Burçak-Demokratlar Kulübü Yayını)
    * * *
 Prof. Başgil, 22 Ekim 1961"de trenle Ankara"ya geldi. Adalet Partisi, Yeni Türkiye Partisi ve Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi"nin bir kısım üyeleri, “aday olun” dediler.
- Seçmene söz verdik, Çankaya"ya sizi çıkaracağız.
Başgil, ısrarlar karşısında “olur” dedi. Ve adaylığını açıkladığı günün akşamı Başbakanlık"a çağırıldı. Hoca"yı “iki kişi” karşıladı. Başbakan Yardımcısı Em Org. Fahri Özdilek ile Devlet Bakanı Emekli General Sıtkı Ulay. Önce sohbet başladı. Sonra söz “adaylığa” gelince Sıtkı Paşa dedi ki: 
-   Adaylığınızı geri almanız lâzımdır. Gürsel Paşa"dan başka bir adaylığa asla müsaade etmeyeceğiz.
    * * * 
Konuşma ilerleyince Fahri Özdilek “seçim sonuçlarından memnun olmadığını” söyledi. Sıtkı Ulay ise şöyle dedi:
-   Bizi anlayınız...  Son günlerde, hükümet olarak bizim kuvvetimiz yoktur. Orduda yeni bir cunta kuruldu. Biz size, cuntadan aldığımız talimatı tebliğ ediyoruz. Kabul edip etmemek size aittir. Kabul etmediğiniz takdirde, hayatınızı garanti edemeyiz. Netice bundan da ibaret kalmayacaktır. Meclis açılmadan dağılacak, seçimler iptal edilecek, partiler kapatılacak ve askerî idare devam edecektir. Bir hukuk profesörü olarak memleketin böyle bir akıbete düşmesine elbette razı olmazsınız. (Kaynak  -Yine 1950-1960 dönemi, Erzurum Milletvekili ve İkinci Menderes Hükûmeti"nin Gümrük Tekel ve Millî Eğitim Bakanı, Prof. Rıfkı Selim Burçak"ın kitabı)

  • Yorumlar 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
Tüm Hakları Saklıdır © 2007 DENGE GAZETESİ | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0362 420 04 28 | Faks : 0362 431 55 53 | Haber Scripti: CM Bilişim